Komendant “Wilk” czy komendant “Borsuk” ? Kto miał rację w 1944 roku na kresach ?

Dwóch legendarnych komendantów bardzo ważnych okręgów Armii Krajowej na kresach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej. Ppłk Janusz Prawdzic – Szlaski ( ps. “Prawdzic” , “Borsuk” ) był komendantem Okręgu Nowogródzkiego Armii Krajowej , a ppłk Aleksander Krzyżanowski ( ps. “Wilk” ) dowodził Okręgiem Wileńskim Armii Krajowej.

Realizm “Borsuka” i naiwność “Wilka”.

Komendanci dwóch sąsiadujących ze sobą Okręgów AK wybrali inny sposób postępowania z Sowietami po ich wejściu na polskie kresy w lipcu 1944 roku. To zaważyło na długości ich życia. Historia przyznała rację “Borsukowi”. Nie ufał Sowietom . Był przeciwny operacji “Ostra Brama” i ujawnianiu struktur Armii Krajowej przed ludżmi Stalina. Nie ujawnił się i nie dał się rozbroić . Przedostał się do Anglii , gdzie zmarł w 1983 roku.

Ppłk Janusz Prawdzic – Szlaski ( ps. “Borsuk”).
Ppłk. Aleksander Krzyżanowski ( ps. “Wilk” ).

“Wilk” wierzył naiwnie w dobrą wolę Sowietów i dał się aresztować. Jego szefem sztabu był sowiecki agent ppłk. Lubosław Krzeszowski ( ps.”Ludwik”). To on prawdopodobnie tak doradzał “Wilkowi”. Póżniej “Wilk” prowadził absurdalne rozmowy z NKWD . Nic mu to nie dało. Został wywieziony do Związku Sowieckiego. Po powrocie do Polski ( 1947 r.) aresztowała go komunistyczna bezpieka ( UB ). Nie dali mu spokoju do końca życia. “Wilk” zmarł w 1951 roku w szpitalu więziennym.

W 1976 roku ukazała się w Londynie książka ppłk. Szlaskiego pt. ” Nowogródczyzna w walce 1940 – 1945 “. Ukazały się także drukiem wspomnienia nowogródzkiego szefa sztabu majora Stanisława Sędziaka ( ps. “Warta” ). Obie książki demonstrują niechętny , a miejscami wrogi stosunek do komendanta Okręgu Wileńskiego “Wilka”. Iskrzyło między obu komendantami od dawna , ale do otwartej wojny doszło na wiosnę 1944 roku przy ocenie operacji “Ostra Brama” czyli planowanemu natarciu sił akowskich na Wilno i ujawnieniu Sowietom całej strukury AK .

Komendant Okręgu Nowogródzkiego AK ppłk. “Borsuk” , obok dowódca 7 batalionu por. “Ponury” ( z mapnikiem)
Przysięga 7 batalionu 77 pp AK
Maj 1944 rok.

Wileńska tragedia.

Operacja “Ostra Brama” zakończyła się wojskową i polityczną porażką. AK zdobywała Wilno wspólnie z Armią Czerwoną , ale Sowietów to póżniej nie interesowało. Rozkaz Stalina z Moskwy był jasny : zniszczyć AK , zniszczyć polskie podziemie. Zaczęły się masowe aresztowania. Sowieckie NKWD celnie trafiało dzięki swoim donosicielom w szeregach AK. Najwyższym stopniem zdrajcą okazał się zastępca “Wilka” i jednocześnie szef sztabu Okręgu Wileńskiego ppłk. Lubosław Krzeszowski ( ps. “Ludwik” ). Akowcy z Nowogródczyzny dzięki , między innymi , swojemu komendantowi nie dawali nabierać się na sowieckie prowokacje i pułapki. Gdy 17 lipca 1944 roku Sowieci zorganizowali w Boguszach “odprawę – pułapkę” dla akowskich dowódców średniego szczebla to aresztowali kilkudziesięciu oficerów z Okręgu Wileńskiego. Z Okręgu Nowogródzkiego nikt nie przyszedł na “odprawę”. Dzięki temu nie zobaczyli Syberii i uratowali swoje życie.

14 lipca 1944 rok. Wilno tuż po “wyzwoleniu”.
Żołnierze AK i Sowieci jeszcze razem idą wileńską ulicą.

To zdjęcie powyżej fałszuje rzeczywiste zamiary Sowietów wobec Polaków. Kilka dni póżniej zaczęła się wielka antypolska operacja sowieckiej bezpieki NKWD. To był terror na skalę dotychczas nieznaną. Tysiące akowców trafiło do więzień i na Syberię. Wielu rozstrzelano. Polki były gwałcone. Nie było już uśmiechniętych twarzy Polaków. Był płacz i rozpacz.

Jedno z nielicznych wspólnych zdjęć “Wilka” i ” Borsuka”.
Czerwiec 1944 rok. Na pierwszy planie “Wilk” , za nim “Borsuk”.

Dramat “Wilka”.

“Wilk” po aresztowaniu w dniu 17 lipca 1944 roku trafił do siedziby NKWD . Tam , po jakimś czasie , wdał się w niezrozumiałe petraktacje z oficerami NKWD. Sowieci obiecywali , że ci oficerowie AK na wolności , którzy się ujawnią nie będą aresztowani przez NKWD. “Wilk” miał im dopomóc w ujawnieniu. Szczegółowo opisuje te rozmowy ich uczestnik kapitan Edmund Banasikowski (ps. “Jeż”) w swojej książce pt. ” Na zew Ziemi Wileńskiej ” . Rozmowy zakończyły się niczym , bo to była sowiecka pułapka na akowców. “Jeż” musiał uciekać do centralnej Polski. Dzięki temu przeżył. Póżniej wyjechał do USA. ” Wilka” wysłano do Związku Sowieckiego na dalsze przesłuchania. Nie miał już spokoju do końca życia.

W tym samym czasie , ppłk. “Borsuk” działał już w konspiracji na kielecczyżnie , po udanej ucieczce z sowieckiej matni na wileńszczyznie. Póżniej , po wielu , perypetiach znalazł się w Londynie. Tam przeżył ponad 30 lat. Na wolności. © ( MARB )

10 thoughts on “Komendant “Wilk” czy komendant “Borsuk” ? Kto miał rację w 1944 roku na kresach ?

  1. Hello colleagues, how is everything, and what
    you wish for to say on the topic of this article, in my view its actually amazing for me.

  2. Hi exceptional blog! Does running a blog similar to this require a large amount of work?
    I’ve very little understanding of coding however
    I had been hoping to start my own blog in the near
    future. Anyhow, should you have any suggestions or techniques for
    new blog owners please share. I understand this is off subject nevertheless
    I just needed to ask. Thanks!

  3. This blog was… how do you say it? Relevant!! Finally I’ve found something that helped me.
    Kudos!

  4. of course like your website however you need to take a look
    at the spelling on several of your posts. Several of them are rife with spelling issues and I
    in finding it very troublesome to inform the reality however I’ll
    certainly come back again.

  5. Normally I do not read post on blogs, but I would like to say that this write-up very forced me to try and do it! Your writing style has been amazed me. Thanks, quite nice article.

  6. Hi there, I discovered your web site by the use of Google whilst
    searching for a comparable topic, your site came up, it seems great.
    I’ve bookmarked it in my google bookmarks.
    Hello there, just become aware of your weblog via Google, and found that
    it’s truly informative. I am going to watch out for brussels.
    I will be grateful if you proceed this in future.
    Numerous people shall be benefited from your writing. Cheers!

  7. Hello! I’m at work surfing around your blog from my new iphone 4!
    Just wanted to say I love reading your blog and look forward to all
    your posts! Carry on the great work! asmr 0mniartist

Comments are closed.